Ένας επιζών του ναυαγίου που ενέπνευσε το μυθιστόρημα «Μόμπι Ντικ» είχε μια θεωρία για το πώς μια φάλαινα φυσητήρας θα μπορούσε να καταστρέψει ένα πλοίο πολλές φορές μεγαλύτερο από την ίδια και 200 χρόνια αργότερα, αποδείχθηκε ότι είχε δίκιο.
Το πρωί της 20ης Νοεμβρίου 1820, ο 15χρονος Τόμας Νίκερσον είχε μόλις γλιτώσει από μια φάλαινα που είχε ανοίξει τρύπα στο πλάι της βάρκας του. Κωπηλατώντας γρήγορα πίσω προς το κύριο φαλαινοθηρικό πλοίο, ενώ η βάρκα έμπαζε νερά, ο Νίκερσον και οι σύντροφοί του πίστεψαν ότι ήταν ασφαλείς.
Όμως, όταν πήρε το πηδάλιο του φαλαινοθηρικού Essex, ο Νίκερσον είδε μια άλλη, πολύ μεγαλύτερη φάλαινα να κατευθύνεται με μεγάλη ταχύτητα κατευθείαν προς το μέρος τους. Αφού ειδοποίησε τον Όουεν Τσέις, τον πρώτο αξιωματικό του πλοίου, ακολούθησαν φωνές και αναστάτωση και στη συνέχεια «μια τρομερή σύγκρουση», έγραψε ο Νίκερσον 50 χρόνια αργότερα.
Η φάλαινα χτύπησε το Essex με τέτοια δύναμη, ώστε όλοι οι άνδρες έπεσαν κάτω. Η φάλαινα απομακρύνθηκε κολυμπώντας περίπου 270 μέτρα από το πλοίο, γύρισε απότομα και επέστρεψε με τη μέγιστη ταχύτητά της. Με εκείνη τη δεύτερη σύγκρουση, διέλυσε ολόκληρη την πλώρη και το φαλαινοθηρικό Essex βυθίστηκε.
Αν αυτό ακούγεται σαν μυθιστόρημα, είναι επειδή το ναυάγιο του Essex ενέπνευσε το Μόμπι Ντικ του Χέρμαν Μέλβιλ. Σήμερα, 175 χρόνια μετά τη δημοσίευση του βιβλίου, έρευνες έχουν αποκαλύψει πώς μια φάλαινα φυσητήρας μπορεί να βυθίσει ένα πλοίο αρκετές φορές μεγαλύτερο από την ίδια.
Σύμφωνα με το BBC , η δύναμη των φαλαινών φαίνεται να βρίσκεται στο ίδιο σημείο όπου βρισκόταν και το πολύτιμο έλαιο που κυνηγούσαν οι φαλαινοθήρες: μέσα στο κεφάλι τους.
Το όργανο στο κρανίο
Οι φάλαινες φυσητήρες έχουν τεράστιο κεφάλι. Στην πραγματικότητα, το κεφάλι τους αποτελεί περίπου το ένα τρίτο του συνολικού μήκους του σώματός τους. Με βάρος που μπορεί να φτάσει τα 9 κιλά, διαθέτουν τον μεγαλύτερο εγκέφαλο από όλα τα ζώα στη Γη.
Μέσα στο μέτωπο βρίσκεται ένα μεγάλο, λιπώδες και μαλακό όργανο που ονομάζεται σπερματσέτο, μοναδικό για το είδος τους. Το όργανο αυτό είναι γεμάτο με μια ελαιώδη ουσία που ονομάζεται σπερματσέτι, η οποία πήρε το όνομά της επειδή οι φαλαινοθήρες πίστευαν ότι ήταν σπέρμα.
Κλείσιμο
Το σπερματσέτι ήταν ιδιαίτερα περιζήτητο από τους φαλαινοθήρες, καθώς το έλαιο παρείχε καύσιμο υψηλής ποιότητας και μπορούσε να στερεοποιηθεί και να χρησιμοποιηθεί για προϊόντα όπως σαπούνια και κεριά. Κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα, περίπου 300.000 φάλαινες φυσητήρες σκοτώθηκαν σε όλο τον κόσμο.
Παρά την τόσο εκτεταμένη συλλογή του σπερματσέτι από τις φάλαινες φυσητήρες, ακόμη ανακαλύπτουμε ποια ακριβώς είναι η λειτουργία του. Μία θεωρία αντιμετωπίζει το σπερματσέτι ως εργαλείο μάχης.
«Αρχικά, αυτή δεν ήταν δική μας υπόθεση, ήταν του Όουεν Τσέις», λέει ο συνταξιούχος εξελικτικός βιολόγος Ντέιβ Κάριερ. «Ένας φαλαινοθήρας του 18ου αιώνα υποστήριξε ότι το μέτωπο ήταν ένα όπλο και εμείς ξεκινήσαμε να το ελέγξουμε», συμπλήρωσε.
Για τους τελευταίους δύο αιώνες, οι βιολόγοι είχαν σε μεγάλο βαθμό αγνοήσει τις ιδέες του Τσέις, όμως από την οπτική του Κάριερ «η διαίσθηση και η εμπειρία του φαλαινοθήρα πιθανότατα ήταν σωστές».
Σε μια μελέτη του 2002, ο Κάριερ πρότεινε ότι το μεγάλο λιπώδες όργανο που βρίσκεται στο μέτωπο εξελίχθηκε ως πολιορκητικός κριός, ικανός να καταφέρει ένα θανατηφόρο χτύπημα σε έναν αντίπαλο, όπως ακριβώς ένας ιπποπόταμος.
«Οι φάλαινες είναι θηλαστικά, στενά συγγενικά με ζώα όπως τα ελάφια και τα κριάρια, όπου τα αρσενικά ανταγωνίζονται μεταξύ τους χτυπώντας με το κεφάλι, επομένως αυτή η συμπεριφορά μπορεί να έχει κληρονομηθεί από τους προγόνους τους», ανέφερε.
Πρόσφατα, ο Άλεκ Μπέρσλεμ, οικοφυσιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης, κατέγραψε με κάμερα φάλαινες φυσητήρες να χτυπούν με το κεφάλι η μία την άλλη. Ήταν «μια σύμπτωση» το γεγονός ότι κατάφερε να καταγράψει αυτή τη συμπεριφορά, λέει, η οποία παρατηρήθηκε γύρω από τις Βαλεαρίδες Νήσους και τις Αζόρες.
Μπορεί να φαίνεται παράξενο ότι οι φάλαινες χρησιμοποιούν το κεφάλι τους για να πολεμήσουν όμως μια μελέτη του 2015 αναφέρει ότι το όργανο παρέχει επαρκή απορρόφηση κραδασμών, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν το κεφάλι τους ως κριό χωρίς να κινδυνεύουν να υποστούν βλάβη.
Ο Μπέρσλεμ παρατήρησε αυτή τη συμπεριφορά πολλές φορές, από νεαρές φάλαινες φυσητήρες. Η ισχυρότερη πρόσκρουση που κατέγραψε προήλθε από ένα νεαρό αρσενικό, το οποίο κινήθηκε προς μια άλλη φάλαινα με ταχύτητα 4,5 μέτρων το δευτερόλεπτο και χτύπησε τη σύντροφό του με δύναμη περίπου 460 κιλονιούτον. Ο Μπέρσλεμ εκτιμά ότι μια μεγάλη, πλήρως αναπτυγμένη φάλαινα φυσητήρας, αν κινούνταν με την ίδια ταχύτητα, θα χτυπούσε με δύναμη περίπου 1.200 κιλονιούτον – κάτι που θα έμοιαζε με το να σε χτυπά λεωφορείο που κινείται με 65 χιλιόμετρα την ώρα.
Αν αυτή η δύναμη στραφεί εναντίον ενός πλοίου, είναι ιδιαίτερα σημαντική. «Στην ιστορία, μόνο τρία φαλαινοθηρικά πλοία δέχθηκαν επίθεση από φάλαινες», λέει ο Μάικλ Χάρισον, επικεφαλής επιμελητής της Ιστορικής Εταιρείας του Ναντάκετ, η οποία φιλοξενεί μια εντυπωσιακή συλλογή από αυθεντικά ημερολόγια πλοίων και αντικείμενα. Όμως οι φάλαινες έκαναν επιθέσεις συχνά στις μικρότερες, ανοιχτές βάρκες που κατέβαιναν από το κύριο πλοίο όταν εντοπιζόταν μια φάλαινα. «Τα ημερολόγια των πλοίων συχνά δεν αποδίδουν πραγματικά το δράμα αυτών των γεγονότων», λέει ο Χάρισον.
Και στις τρεις περιπτώσεις κατά τις οποίες μια φάλαινα επιτέθηκε στο κύριο πλοίο, ο επιτιθέμενος ήταν φάλαινα φυσητήρας. Το 1851, στον Νότιο Ειρηνικό, μια φάλαινα φυσητήρας επιτέθηκε στο Ann Alexander και το κατέστρεψε ολοσχερώς. Το 1902, επίσης, μια φάλαινα φυσητήρας κατέστρεψε το Kathleen, το οποίο έπλεε ανοιχτά των Νήσων Γκαλαπάγκος.
Όμως ήταν η μοίρα του Essex που εξελίχθηκε ίσως στην πιο διαβόητη δοκιμασία επιβίωσης στη ναυτική ιστορία. Εκείνη την ημέρα, 20 άνδρες εγκατέλειψαν το βυθιζόμενο κύριο πλοίο και επιβιβάστηκαν σε τρεις βάρκες. Βρίσκονταν 1.300 μίλια μακριά από τη στεριά και όσα ακολούθησαν εξελίχθηκαν σε μία από τις πιο φρικιαστικές ιστορίες της ναυτικής ιστορίας και σε πηγή έμπνευσης για το Μόμπι Ντικ του Μέλβιλ.
Έρωτας;
Φυσικά, δεν γνωρίζουμε πόσο συχνά οι φάλαινες φυσητήρες χρησιμοποιούν το κεφάλι τους ως κριό στη φύση, όταν δεν τις παρακολουθεί κάποιο drone, λέει ο Μπέρσλεμ. Ούτε κατανοούμε πλήρως τον σκοπό του οργάνου στο κεφάλι τους.
Υπάρχουν και άλλες θεωρίες για τον ρόλο του σπερματσέτι και είναι πιθανό να έχει περισσότερες από μία χρήσεις. Οι φάλαινες παράγουν ήχο με τα λεγόμενα «χείλη πιθήκου», ένα ζευγάρι φωνητικών χειλιών που βρίσκονται στο μπροστινό άκρο της μύτης. Ο ήχος ταξιδεύει τόσο προς τα εμπρός, μέσα στο νερό, όσο και προς τα πίσω, προς το οπίσθιο τοίχωμα του οργάνου σπερματσέτι, στο πίσω μέρος του κεφαλιού τους.
Όταν ένα θηλυκό ακούει τον συνδυασμό αυτών των δύο ήχων, μπορεί να υπολογίσει πόσο μεγάλο είναι το σπερματσέτι του αρσενικού και αν πρόκειται για ένα μεγάλο άτομο με το οποίο θα ήθελε να ζευγαρώσει, λέει ο Μπέρσλεμ. «Έχουμε ακόμη πάρα πολλά να μάθουμε για αυτά τα ζώα. Πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα στο να διασφαλίσουμε ότι θα συνεχίσουν να υπάρχουν», λέει.
Πηγή: flamis.gr
