ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Τι απέγινε το υγρό πυρ και τα άλυτα αινίγματα της αρχαίας τεχνολογίας

Τι απέγινε το υγρό πυρ και τα άλυτα αινίγματα της αρχαίας τεχνολογίας

Η σύγχρονη κοινωνία συχνά παγιδεύεται στην πεποίθηση ότι βρίσκεται στο ζενίθ της ανθρώπινης διανόησης. Με μια απλή κίνηση στα ψηφιακά μας εργαλεία, αποκτούμε πρόσβαση σε τεράστιους όγκους πληροφοριών. «Εκμηδενίζουμε» τις αποστάσεις του πλανήτη, διατηρούμε άμεση επαφή με κάθε σημείο της υφηλίου, ενώ παράλληλα δορυφόροι χαρτογραφούν το διάστημα, το γενετικό υλικό ανασυντίθεται σε εργαστηριακό περιβάλλον και μικροσκοπικά κυκλώματα καθορίζουν τον ρυθμό της καθημερινότητάς μας. Ωστόσο, η αρχαιολογική έρευνα ανατρέπει συνεχώς αυτή τη βεβαιότητα, φέρνοντας στο φως τεκμήρια από λησμονημένους πολιτισμούς. Μόνο μέσα στο τρέχον έτος, οι ερευνητές αποκάλυψαν τοξικά μείγματα που χρησιμοποιούσαν οι πρώιμοι Homo sapiens , εργαλεία κατασκευασμένα από μακρινούς προγόνους μας, καθώς και εντυπωσιακά κλιμακωτά αγροκτήματα και αρχιτεκτονικά μνημεία των Μάγια, δίπλα σε ένα επιτραπέζιο παιχνίδι πολλών αιώνων. Τέτοια ευρήματα προσφέρουν σπάνια εικόνα για τον τρόπο ζωής των προγόνων μας, την κοινωνική τους οργάνωση και τους δεσμούς που μας συνδέουν. Παρόλα αυτά, για κάθε αντικείμενο που διαφωτίζει το παρελθόν, υπάρχουν αμέτρητα άλλα που οδηγούν τους ειδικούς σε απόλυτη αμηχανία, προκαλώντας πολυετείς προσπάθειες για την κατανόηση της χρήσης τους. Ορισμένες από τις προσπάθειες αυτές στέφθηκαν με επιτυχία. Σήμερα γνωρίζουμε τη χημική σύσταση που προσέδιδε αντοχή στο δαμασκηνό ατσάλι, το περιεχόμενο από τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, τη θέση μιας χαμένης τοιχογραφίας του Λεονάρντο ντα Βίντσι, αλλά και τη μέθοδο ανάγνωσης μιας γλώσσας της Αμερικής που προγενέστερη των Μάγια. «Μεσολαβούν τεράστια στάδια πειραματισμού, παιχνιδιού και δοκιμών», επισημαίνει η Σίλβια Φεράρα, φιλόλογος στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια στην Ιταλία, περιγράφοντας τη διαδικασία αποκάλυψης των μυστικών του αρχαίου κόσμου. Ακολουθούν ορισμένες από τις χαμένες στο χρόνο καινοτομίες, τις οποίες οι ερευνητές πασχίζουν ακόμα να αποκωδικοποιήσουν.

1. Υγρό Πυρ

Το υγρό πυρ αποτέλεσε ένα εμπρηστικό όπλο που δημιουργήθηκε από τους Βυζαντινούς τον 7ο αιώνα. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, αυτό το τρομερό ναυτικό όπλο είχε την ιδιότητα να καίει ακόμα και μέσα στο νερό, λειτουργώντας ως αποτρεπτικό μέσο απέναντι σε στόλους που απειλούσαν τα παράλια της Κωνσταντινούπολης και άλλων λιμανιών της αυτοκρατορίας. Περίπου το 800, ο χρονογράφος και μοναχός Θεοφάνης ο Ομολογητής περιέγραψε την τύχη των εχθρικών πλοίων που έγιναν στόχοι: «Ορισμένα τυλίχθηκαν στις φλόγες και καταστράφηκαν κοντά στα θαλάσσια τείχη, άλλα βυθίστηκαν αύτανδρα, και άλλα παρασύρθηκαν φλεγόμενα μέχρι τα νησιά Οξεία και Πλατεία (νησίδες των Πριγκηπονήσων στη Θάλασσα του Μαρμαρά)». Με ιστορική παρουσία που ξεπέρασε τον μισό αιώνα, το υγρό πυρ θεωρείται καθοριστικός παράγοντας για τις στρατιωτικές νίκες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, προτού η συνταγή του λησμονηθεί. Συγκρίνοντας τα χαρακτηριστικά του με σύγχρονα εμπρηστικά μέσα και αναλύοντας τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους της περιόδου, οι επιστήμονες εικάζουν ότι παρασκευαζόταν από εύφλεκτες ουσίες, όπως η νάφθα ή το πετρέλαιο, με αποτελέσματα παρόμοια με το σημερινό ναπάλμ. Το υλικό εκτοξευόταν μέσω ειδικού χάλκινου μηχανισμού, προκαλώντας άμεση ανάφλεξη στον στόχο. «Η εικόνα που διαθέτουμε παραμένει αρκετά θολή», επισημαίνει ο Μάικλ Φούλτον, ιστορικός και αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο Γουέστερν του Καναδά, στο Οντάριο.

2. Μηχανισμός των Αντικυθήρων

Τα μυστικά του Μηχανισμού των Αντικυθήρων ήρθαν στο φως σταδιακά, μετά την ανεύρεση μιας διαβρωμένης μάζας μετάλλου και ξύλου από σφουγγαράδες σε αρχαίο ναυάγιο το 1901. Χρειάστηκαν πενήντα χρόνια ερευνών για να επιβεβαιωθεί ότι το εύρημα ήταν μια μηχανική κατασκευή εξαιρετικής πολυπλοκότητας. Με την πάροδο του χρόνου, διεθνείς ομάδες επιστημόνων χρησιμοποίησαν ακτίνες Χ και σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης για να εξετάσουν τα φθαρμένα τμήματα. Η ανάλυση αποκάλυψε την αρχιτεκτονική της συσκευής, την οποία οι ερευνητές αναγνώρισαν ως τον αρχαιότερο αναλογικό υπολογιστή. Το αντικείμενο χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.Χ. και περιλάμβανε δεκάδες χάλκινα γρανάζια και δείκτες, που αποτύπωναν με ακρίβεια τις κινήσεις του ηλιακού συστήματος. Η συσκευή μπορούσε να προβλέψει τις τροχιές της σελήνης και των πλανητών, καθώς και τις εκλείψεις του ηλίου. Αυτή η ικανότητα υποδηλώνει μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο σκέψης της εποχής: Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τις εκλείψεις ως δυσοίωνες προβλέψεις που προκαλούσαν φόβο ακόμα και στους ηγεμόνες. Η δυνατότητα του Μηχανισμού να μετατρέπει αυτά τα φαινόμενα σε προβλέψιμα μαθηματικά δεδομένα περιόριζε τη δεισιδαιμονία, αποδεικνύοντας ότι το σύμπαν ακολουθεί φυσικούς νόμους και όχι την απρόβλεπτη θεϊκή βούληση. Η ανθρωπότητα χρειάστηκε αιώνες για να αναπτύξει ξανά αντίστοιχα αστρονομικά όργανα. Οι πρώτοι σύγχρονοι αναλογικοί υπολογιστές εμφανίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα, λίγο πριν ανακαλυφθεί αυτός ο θησαυρός στο ελληνικό αρχιπέλαγος. Σήμερα, ο Μηχανισμός παραμένει αντικείμενο επιστημονικών διαλόγων, καθώς έχει διασωθεί μόνο το ένα τρίτο της αρχικής συσκευής, καθιστώντας δύσκολη την πλήρη κατανόηση των δυνατοτήτων του. Παρά τις ελλείψεις, ο Ντέρεκ Τζ. ντε Σόλα Πράις, ιστορικός του Πανεπιστημίου Γέιλ και πρωτοπόρος στη μελέτη του Μηχανισμού, δήλωσε το 1959 ότι η ανακάλυψή του ήταν «σαν να ανοίγεις μια πυραμίδα και να βρίσκεις ατομική βόμβα». Η συνειδητοποίηση του εκπληκτικού βαθμού στον οποίο είχε προοδεύσει η τεχνογνωσία των αρχαίων Ελλήνων, πρόσθεσε, «προκαλεί δέος».

3. Κίπους (Quipus)

Τα κίπους (quipus ή khipus) θυμίζουν έναν συνδυασμό διακοσμητικού μακραμέ και αριθμητηρίου. Πρόκειται για νήματα από μαλλί ή βαμβάκι, με προσεκτικά δεμένους κόμπους, που κρέμονται από ένα κεντρικό σχοινί. Στη δυτική Νότια Αμερική, πριν από την εμφάνιση της γραφής, αυτά τα περίπλοκα υφαντά χρησιμοποιούνταν ως συστήματα καταγραφής πληροφοριών και ιστορικών συμβάντων. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν από την Αυτοκρατορία των Γουάρι (Wari) μεταξύ του 600 και του τέλους της πρώτης χιλιετίας, ενώ αργότερα υιοθετήθηκαν από τους Ίνκας. Σε ορισμένες κοινότητες, τα κίπους χρησιμοποιούνται ακόμα, παρόλο που η ευρεία τους εφαρμογή μειώθηκε μετά την ισπανική κατάκτηση. Ωστόσο, τα παλαιότερα δείγματα που βρέθηκαν σε αρχαιολογικούς χώρους των Άνδεων δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί πλήρως. Οι πρώιμοι μελετητές πίστευαν ότι ήταν απλά βοηθήματα μνήμης. Το 1923, ο Αμερικανός μαθηματικός Λέσλι Λίλαντ Λοκ δημοσίευσε στοιχεία που έδειχναν ότι οι κόμποι κωδικοποιούσαν αριθμητικά δεδομένα, όπως απογραφές πληθυσμού ή αποδόσεις καλλιεργειών. Νεότερες έρευνες υποδεικνύουν ότι τα υφαντά αυτά ενδέχεται να περιείχαν και ποιοτικές πληροφορίες. «Υπό το πρίσμα των σύγχρονων δεδομένων, πολλές από τις απαντήσεις που διατύπωσαν οι ερευνητές με βεβαιότητα πριν από έναν αιώνα αποδείχθηκαν εντελώς εσφαλμένες», επισημαίνει ο Μανουέλ Μεδράνο, ιστορικός με εξειδίκευση στη Λατινική Αμερική στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Σύγχρονοι επιστήμονες, όπως η Σαμπίν Χάιλαντ, ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους στη Σκωτία, αντλούν γνώση από αυτόχθονες κοινότητες, θεωρώντας ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κίπους αποτελούν το κλειδί για την αποκρυπτογράφηση πιο σύνθετων εννοιών.

4. Παντζαγκάν (Panjagan)

OxygenShop 16

Στην «Ιστορία του αλ-Ταμπάρι», ένα χρονικό από το 915, ένας Σασσανίδης στρατηγός φέρεται να δίνει την εντολή: «Όταν δώσω το σύνθημα, εξαπολύστε ταυτόχρονα καταιγισμό πέντε βελών». Το κείμενο αυτό αποτελεί μία από τις ελάχιστες μαρτυρίες για τη μυστηριώδη πολεμική τεχνολογία του παντζαγκάν. Μεταξύ 3ου και 7ου αιώνα μ.Χ., το ιππικό των Σασσανιδών χρησιμοποιούσε το παντζαγκάν για την ταυτόχρονη εκτόξευση πέντε βελών. Το επίτευγμα αυτό, κατά τους ιστορικούς, εξασφάλισε στην αυτοκρατορία κυριαρχία στις πολιορκίες στην περιοχή του σημερινού Ιράν και Ιράκ. Ο τρόπος λειτουργίας του παραμένει, ωστόσο, άλυτο αίνιγμα. Η δυναστεία των Σασσανιδών κυβέρνησε πριν από πολλούς αιώνες και κανένα αρχαιολογικό εύρημα δεν έχει διασωθεί. Για την κατανόηση του μηχανισμού, η έρευνα βασίζεται στην ετυμολογία, καθώς ο όρος «παντζαγκάν» προέρχεται από τη μέση περσική λέξη panj, που σημαίνει πέντε. Ιστορικές αναφορές, όπως η μάχη του 684 μ.Χ. στη Βασόρα, όπου 400 Πέρσες ιππείς εκτόξευσαν 2.000 βέλη με μία κίνηση, καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα του όπλου. Οι μελετητές διχάζονται για το αν η ονομασία αφορά τεχνική χρήσης ή αυτόνομο όργανο. Ο Καβέ Φαρόχ παραδέχεται ότι το μυστήριο ίσως δεν εξιχνιαστεί ποτέ, εκτιμώντας ότι το παντζαγκάν ίσως ήταν όπλο παρόμοιο με τη βαλλίστρα, εφοδιασμένο με μηχανισμό που λειτουργούσε σαν γεμιστήρας για πολλαπλά βέλη.

5. Σίλφιο

Για τους Έλληνες και τους Ρωμαίους, το σίλφιο ήταν κάτι παραπάνω από φυτό, αποτελώντας την κορυφαία γαστρονομική και φαρμακευτική απόλαυση της αυτοκρατορίας. Η υπερβολική χρήση του οδήγησε, κατά πάσα πιθανότητα, στην πλήρη εξαφάνισή του. Το αντικείμενο του πόθου ήταν μια χρυσή ρητίνη που έβγαινε από τον μίσχο και τις ρίζες ενός άγριου βορειοαφρικανικού βοτάνου, το οποίο ήταν αδύνατο να καλλιεργηθεί συστηματικά. Το φυτό φύτρωνε αποκλειστικά σε μια στενή λωρίδα γης στην Κυρήνη, στη σημερινή Λιβύη. Επειδή δεν αναπαραγόταν τεχνητά, ήταν τόσο ακριβό που η αξία του αποτιμάτο στο βάρος του σε ασήμι. Ο Ιούλιος Καίσαρας διατηρούσε αποθέματα σιλφίου στο ρωμαϊκό θησαυροφυλάκιο. Επιπλέον, οι καρποί του, σε σχήμα καρδιάς, θεωρούνταν ισχυρό αντισυλληπτικό. Οι εύποροι της εποχής πλήρωναν τεράστια ποσά για να χρησιμοποιούν το σίλφιο στη μαγειρική τους, όπως καταγράφεται στο βιβλίο του Απίκιου, την κύρια πηγή για τη ρωμαϊκή κουζίνα, όπου περιγράφεται η χρήση του σε εξωτικά πιάτα. Η γεύση του θύμιζε γάρο, πράσο και σκόρδο, ενώ η μυρωδιά του περιγράφεται ως μοναδική. Το αν η ανθρωπότητα πράγματι το εξάντλησε παραμένει υπό συζήτηση. Ο Γενς Γιάκομπσον, ανεξάρτητος αρχαιολόγος, υποστηρίζει ότι οι κλιματικές αλλαγές, η υπερβόσκηση και οι συγκρούσεις στη Λιβύη τον 1ο αιώνα μ.Χ. ίσως ανάγκασαν τους κατοίκους να σταματήσουν τη συλλογή του. Επίσημα, το σίλφιο θεωρείται εξαφανισμένο εδώ και 2.000 χρόνια, αν και η κληρονομιά του παραμένει ένα διδακτικό παράδειγμα για έναν πολιτισμό που το κατανάλωσε μέχρις εξαφανίσεως.

6. Υφαντική με κάρτες στην αρχαιότητα

Στην Εποχή των Βίκινγκ, τα πολύχρωμα σχέδια και τα χρυσά τελειώματα στα ενδύματα υποδήλωναν υψηλή κοινωνική θέση. Για τη δημιουργία αυτών των ταινιών, οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν μια τέχνη που έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί: την υφαντική με κάρτες. Χρησιμοποιούσαν διάτρητες πλακέτες για να διαχωρίζουν και να στρίβουν τα νήματα, δημιουργώντας ύφασμα με γεωμετρική ακρίβεια. Η τεχνική αυτή εμφανίστηκε την Εποχή του Σιδήρου και επιβιώνει σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Ωστόσο, ορισμένα πρώιμα σχέδια είναι τόσο περίπλοκα που οι μελετητές δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη μέθοδο κατασκευής τους. Η Λίζε Ραίντερ Κνούντσεν, ιστορικός κλωστοϋφαντουργίας, αφιέρωσε δεκαετίες στην αποκωδικοποίηση αυτών των μοτίβων. «Διαπιστώσαμε ότι κανείς δεν γνώριζε την τεχνική της», αναφέρει. Πειραματιζόμενη με διαφορετικές διατάξεις, κατάφερε να αναπαράγει μια ταινία ίδια με την αυθεντική. «Μου θυμίζει τα παιδικά μου χρόνια, όταν δεν είχαμε τηλεόραση και ψάχναμε για τετράφυλλα τριφύλλια. Όσο περισσότερο προσπαθείς, τόσο καλύτερα εντοπίζεις τις λεπτομέρειες», επισημαίνει η Κνούντσεν. Επειδή η αποκρυπτογράφηση κάθε σχεδίου είναι εξαιρετικά χρονοβόρα, πολλά μοτίβα παραμένουν μέχρι σήμερα απροσπέλαστα.

7. Ρονγκορόνγκο (Rongorongo)

Η συμβατική γραφή, που αποτυπώνει τους ήχους μιας γλώσσας σε σύμβολα, θεωρείται ότι εφευρέθηκε σπάνια στην ιστορία. Ορισμένοι ερευνητές εκτιμούν ότι μια μη αποκρυπτογραφημένη γραφή, σε ξύλινες πινακίδες από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα, αποτελεί απόδειξη ότι το Νησί του Πάσχα υπήρξε κοιτίδα τέτοιας δημιουργίας. Η γραφή, γνωστή ως Ρονγκορόνγκο, χρησιμοποιήθηκε από τον λαό Ράπα Νούι, τον πολιτισμό που δημιούργησε τα γνωστά πέτρινα αγάλματα Μοάι. Το Ρονγκορόνγκο φαίνεται να προηγείται της επαφής των γηγενών με άλλους πολιτισμούς. Επειδή καμία από τις 27 διασωθείσες πινακίδες δεν έχει διαβαστεί, οι επιστήμονες αμφιβάλλουν αν πρόκειται για δομημένη γλώσσα ή εικονογραφικό σύστημα. Η Σίλβια Φεράρα και η ομάδα της δημιούργησαν τρισδιάστατα ψηφιακά μοντέλα για να αναλύσουν τα 3.800 και πλέον σύμβολα με ακρίβεια. «Αν πρόκειται για αυθεντικό σύστημα γραφής, η αποκρυπτογράφηση είναι θέμα χρόνου», σημειώνει η Φεράρα. «Απαιτείται όμως συλλογική και επίμονη προσπάθεια για να τα καταφέρουμε».

Πηγή: flamis.gr

Follow Us

OXYGEN FM

© 2021 AchaiaNews. All Rights Reserved.

Search