Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ο «ψηφιακός δούλος» του 21ου αιώνα, αναλαμβάνοντας την πληκτική, επαναλαμβανόμενη εργασία.
Στην αυγή της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης, η ανθρωπότητα δεν αντιμετωπίζει απλώς μια ακόμα τεχνολογική αναβάθμιση, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή μετατόπιση. Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στην καθημερινότητά μας δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε ή δημιουργούμε· αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ανθρώπινης ταυτότητας, θέτοντας εκ νέου το πανάρχαιο ερώτημα: «Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος;»
Για αιώνες, ο άνθρωπος όριζε τον εαυτό του ως το μοναδικό ον στον πλανήτη με την ικανότητα της ανώτερης λογικής, της σύνθετης σκέψης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Σήμερα, η έλευση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και των συστημάτων παραγωγικής νοημοσύνης έρχεται να αμφισβητήσει αυτό το μονοπώλιο. Όταν μια μηχανή μπορεί να γράψει ένα συγκινητικό ποίημα, να συνθέσει μια συμφωνία ή να λύσει δυσεπίλυτα επιστημονικά προβλήματα, ο καθρέφτης μέσα στον οποίο κοιταζόμαστε ραγίζει.
Από φιλοσοφική σκοπιά, η Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί ως ένας ψηφιακός Σωκράτης . Δεν μας δίνει έτοιμες απαντήσεις για την ύπαρξή μας, αλλά μας αναγκάζει, μέσα από την αλληλεπίδραση μαζί της, να αναζητήσουμε τι είναι αυτό που δεν μπορεί να κωδικοποιηθεί. Αν η λογική και η επεξεργασία πληροφοριών μπορούν να αυτοματοποιηθούν, τότε η μοναδικότητά μας ίσως να μην κρύβεται στο σκέφτομαι, αλλά στο αισθάνομαι. Η ενσυναίσθηση, ο πόνος της απώλειας, η θνητότητα, το παράλογο της ύπαρξης και η ανάγκη για σύνδεση είναι στοιχεία που καμία γραμμή κώδικα δεν μπορεί να βιώσει.
Ωστόσο, ο κίνδυνος δεν έγκειται στο να γίνουν οι μηχανές υπερβολικά ανθρώπινες, αλλά στο να γίνουν οι άνθρωποι υπερβολικά μηχανικοί. Στην προσπάθειά μας να συμβαδίσουμε με την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα των αλγορίθμων, κινδυνεύουμε να θυσιάσουμε τη δημιουργική μας πνοή, την αξία του λάθους και την ομορφιά της πνευματικής περιπλάνησης. Η AI επεξεργάζεται το παρελθόν για να προβλέψει το μέλλον· ο άνθρωπος, όμως, έχει την ελευθερία να σπάσει το μοτίβο και να δημιουργήσει κάτι εντελώς απρόβλεπτο.
Η νέα αυτή συγκατοίκηση είναι μια πρόκληση για μια νέα ανθρωπιστική αναγέννηση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μας απαλλάξει από τον κάματο της ρουτίνας , προσφέροντάς μας τον πολυτιμότερο πόρο: χρόνο. Χρόνο για να στοχαστούμε, να καλλιεργήσουμε τις σχέσεις μας, να στραφούμε στην τέχνη και στη φιλοσοφία.
Στο τέλος της διαδρομής, η AI δεν είναι ο αντικαταστάτης μας, αλλά το απόλυτο δημιούργημά μας . Και όπως κάθε καθρέφτης, δεν μας δείχνει τίποτα περισσότερο από το δικό μας πρόσωπο — με όλες του τις αρετές, τους φόβους και τις απεριόριστες δυνατότητες.
Ο άνθρωπος έχει υποστεί ιστορικά τρία μεγάλα πλήγματα στον ναρκισσισμό του. Το πρώτο ήταν κοσμολογικό (ο Κοπέρνικος απέδειξε ότι η Γη δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος). Το δεύτερο ήταν βιολογικό (ο Δαρβίνος μας θύμισε ότι είμαστε προϊόντα της εξέλιξης των ειδών). Το τρίτο ήταν ψυχολογικό (ο Φρόιντ έδειξε ότι δεν είμαστε καν κύριοι του ίδιου μας του μυαλού, λόγω του ασυνειδήτου). Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί το τέταρτο και ίσως ισχυρότερο πλήγμα . Μέχρι σήμερα, η νόηση και η λογική ήταν το τελευταίο μας καταφύγιο, η ειδοποιός διαφορά μας από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο. Όταν η μηχανή αρχίζει να μας ξεπερνά σε αυτό ακριβώς το πεδίο, ο «καθρέφτης» ραγίζει, επειδή συνειδητοποιούμε ότι η λογική σκέψη μπορεί να υπάρξει και χωρίς βιολογικό υπόβαθρο, χωρίς ζωή.
Ρωτώντας την AI και βλέποντας τις απαντήσεις της, αναγκαζόμαστε να αναρωτηθούμε τι είναι αυτό που μας διαφοροποιεί . Αν η AI μπορεί να γράψει μια τέλεια ακαδημαϊκή εργασία, τότε η αποστήθιση και η στείρα επεξεργασία πληροφοριών παύουν να αποτελούν κριτήρια ανθρώπινης αξίας.
Η ανάλυση μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ανθρώπινη ιδιαιτερότητα μετατοπίζεται. Δεν κρίνεται πλέον από το πόσο «έξυπνοι» είμαστε, αλλά από το πόσο βαθιά μπορούμε να αισθανθούμε. Η θνητότητα —το γεγονός ότι ο χρόνος μας είναι περιορισμένος— δίνει νόημα στις πράξεις μας. Μια μηχανή δεν φοβάται τον θάνατο, δεν νιώθει μοναξιά, δεν έχει υπαρξιακό άγχος. Επομένως, η ανθρώπινη ουσία κρύβεται στις ευάλωτες, μη μετρήσιμες πτυχές μας.
Στη φιλοσοφία της δημιουργίας, το «λάθος», η παρεκτροπή από τον κανόνα και η τυχαιότητα είναι οι γεννήτορες της αληθινής καινοτομίας. Αν αφήσουμε τους αλγορίθμους να προβλέπουν κάθε επόμενη κίνησή μας (μέσω recommendations στο τι θα ακούσουμε, τι θα διαβάσουμε, πώς θα απαντήσουμε σε ένα email), εγκλωβιζόμαστε σε έναν «θάλαμο αντήχησης» (echo chamber) του παρελθόντος. Χάνουμε την ικανότητα για serendipity , την τυχαία, ευτυχή ανακάλυψη.
Στην Αρχαία Ελλάδα, η φιλοσοφία και οι τέχνες αναπτύχθηκαν επειδή υπήρχε η «σχόλη» (ο ελεύθερος χρόνος από την επιβιωτική εργασία, η οποία βέβαια τότε βασιζόταν στη δουλεία). Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ο «ψηφιακός δούλος» του 21ου αιώνα, αναλαμβάνοντας την πληκτική, επαναλαμβανόμενη εργασία.
Το φιλοσοφικό ερώτημα που προκύπτει εδώ είναι: Τι θα κάνει ο άνθρωπος τον ελεύθερο χρόνο του; Θα τον χρησιμοποιήσει για να βυθιστεί σε μια πνευματική νωθρότητα και ατέρμονη κατανάλωση περιεχομένου, ή θα στραφεί σε μια νέα Ανθρωπιστική Αναγέννηση, επενδύοντας στην αυτογνωσία, τη συλλογικότητα και τη βαθύτερη νόηση;
Η Άννα Κυριακοπούλου είναι Διδάκτωρ Φιλοσοφίας
Πηγή: patrisnews.com
