Γράφει η Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος

Σημαντικές διευκρινίσεις για τις περιουσιακές σχέσεις των συντρόφων που συμβιώνουν χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης δίνει η απόφαση 180/2026 του Αρείου Πάγου.

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα απόφαση για τις περιουσιακές σχέσεις μεταξύ προσώπων που διατηρούν ελεύθερη συμβίωση εξέδωσε ο Άρειος Πάγος. Πρόκειται για την υπ’ αριθ. 180/2026 απόφαση του Α2 Πολιτικού Τμήματος, η οποία δημοσιεύθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2026 και αφορά μια πολυετή σχέση συμβίωσης, κατά τη διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκαν μεταβιβάσεις και σημαντικές χρηματικές παροχές μεταξύ των δύο συντρόφων. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, καθώς εξετάζει ένα ζήτημα που μπορεί να απασχολήσει πολλά ζευγάρια τα οποία συμβιώνουν χωρίς να έχουν τελέσει γάμο ή συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.

Ειδικότερα, η απόφαση εστιάζει στο τι γίνεται με τα χρήματα και την περιουσία που μεταβιβάστηκαν κατά τη διάρκεια της σχέσης, όταν αυτή τελικά διαλυθεί; Στην υπόθεση που απασχόλησε τον Άρειο Πάγο, η συμβίωση μεταξύ των συντρόφων διήρκεσε από το 1992 έως τον Ιούνιο του 2002 και δεν υπήρχε μεταξύ των δύο προσώπων ούτε γάμος ούτε συμφωνία που να ρυθμίζει τις περιουσιακές τους σχέσεις. Η σύντροφος υποστήριξε ότι κατά τη διάρκεια της συμβίωσης είχε πραγματοποιήσει σειρά σημαντικών οικονομικών παροχών προς τον σύντροφό της, συνολικού ύψους περίπου 2,5 εκατομμυρίων ευρώ , μεταξύ άλλων μέσω τραπεζικών μεταφορών και χρηματοδότησης για την απόκτηση ακινήτων. Η σύντροφος ζήτησε την επιστροφή των χρημάτων επικαλούμενη τις διατάξεις περί αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Το κρίσιμο, όμως, ζήτημα ήταν εάν οι συγκεκριμένες παροχές είχαν γίνει χωρίς νόμιμη αιτία ή εάν υπήρχε λόγος που δικαιολογούσε την περιουσιακή μετακίνηση από τον έναν σύντροφο στον άλλο. Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι σύμφωνα με το άρθρο 904 του Αστικού Κώδικα για να υπάρχει αδικαιολόγητος πλουτισμός πρέπει κάποιος να έχει γίνει πλουσιότερος σε βάρος άλλου χωρίς νόμιμη αιτία. Συνεπώς, δεν αρκεί από μόνο του το γεγονός ότι μια σχέση τελείωσε και ότι κατά τη διάρκειά της ο ένας σύντροφος είχε προσφέρει χρήματα ή περιουσιακά στοιχεία στον άλλο.Ιδιαίτερη σημασία έχει, επομένως, ο λόγος για τον οποίο έγινε κάθε παροχή .

Το δικαστήριο έκρινε ότι στις σχέσεις ελεύθερης συμβίωσης είναι συνηθισμένο να υπάρχουν οικονομικές παροχές, συμμετοχή στα έξοδα ή ακόμη και σημαντικότερες ενισχύσεις μεταξύ των συντρόφων. Αυτές, ανάλογα με τις πραγματικές περιστάσεις, μπορεί να θεωρηθούν ότι έγιναν από ελευθεριότητα ή χαριστική διάθεση και επομένως να διαθέτουν νόμιμη αιτία.

Από την άλλη πλευρά, ο Άρειος Πάγος επισημαίνει ότι δεν αποκλείεται η αναζήτηση σημαντικών χρηματικών παροχών όταν αποδεικνύεται ότι αυτές πραγματοποιήθηκαν μέσα σε μια σχέση εμπιστοσύνης και με συγκεκριμένο μελλοντικό σκοπό, ο οποίος συνδεόταν με τη συνέχιση της κοινής ζωής.Τέτοιος σκοπός μπορεί, για παράδειγμα, να είναι η προσδοκία μελλοντικού γάμου, η εξασφάλιση της οικονομικής ζωής των δύο συντρόφων ή η συνέχιση και μονιμότητα της συμβίωσης. Εάν αποδειχθεί ότι η παροχή έγινε με συγκεκριμένη τέτοια βάση και ο σκοπός αυτός τελικά ματαιώθηκε ή έπαψε να υφίσταται, μπορεί να δημιουργηθεί ζήτημα αδικαιολόγητου πλουτισμού. Με άλλα λόγια, το δικαστήριο δεν εξετάζει μόνο το «πόσα» χρήματα δόθηκαν αλλά κυρίως το «γιατί» δόθηκαν.

Στη συγκεκριμένη υπόθεση, το δικαστήριο της ουσίας έκρινε ότι οι επίμαχες παροχές είχαν γίνει από χαριστική διάθεση και όχι με σκοπό να εξασφαλιστεί η μελλοντική οικονομική ασφάλεια της συντρόφου να πραγματοποιηθεί γάμος ή να εξασφαλιστεί η οριστική και μόνιμη συνέχιση της συμβίωσης. Μάλιστα, αξιολογήθηκαν και δηλώσεις της ίδιας της συντρόφου σε προηγούμενες δικαστικές διαδικασίες καθώς και επιστολή που είχε αποστείλει μετά τη διάλυση της σχέσης. Τα στοιχεία αυτά συνεκτιμήθηκαν από το δικαστήριο προκειμένου να διαπιστωθεί ο πραγματικός σκοπός των παροχών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μία από τις μεγαλύτερες μεταφορές χρημάτων, ύψους περίπου 1,526 εκατομμυρίων ευρώ , είχε πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο του 2001, ενώ, σύμφωνα με τις δικαστικές διαπιστώσεις, η σύντροφος γνώριζε ήδη για το ενδιαφέρον του συντρόφου της προς άλλη γυναίκα. Το στοιχείο αυτό αξιολογήθηκε ως ένδειξη ότι η συγκεκριμένη παροχή δεν είχε ως βάση την προσδοκία μόνιμης συνέχισης της σχέσης.

Ο Άρειος Πάγος έκρινε τελικά ότι δεν υπήρχε λόγος αναίρεσης της απόφασης του Εφετείου και απέρριψε την αίτηση αναίρεσης.

Η απόφαση έχει ευρύτερη σημασία και για την ερμηνεία του άρθρου 6 του Ν. 4356/2015 , που αφορά τις περιουσιακές σχέσεις προσώπων τα οποία συμβιώνουν χωρίς γάμο. Ο Άρειος Πάγος διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη διάταξη παραπέμπει, για τις περιουσιακές διαφορές από την απλή συμβίωση, στους γενικούς κανόνες του αδικαιολόγητου πλουτισμού και δεν δημιουργεί από μόνη της έναν αυτόματο κανόνα επιστροφής όσων αποκτήθηκαν ή μεταβιβάστηκαν κατά τη διάρκεια της συμβίωσης .

Η πρακτική αξία της απόφασης είναι επομένως σημαντική καθώς τονίζεται ότι η λήξη μιας ελεύθερης συμβίωσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε οικονομική παροχή που έγινε κατά τη διάρκειά της πρέπει να επιστραφεί. Αντίστοιχα, όμως, ούτε η ύπαρξη μιας συμβίωσης αρκεί από μόνη της για να αποκλειστεί κάθε αξίωση. Σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση απαιτείται να εξετάζονται η αιτία της παροχής, ο σκοπός της, οι συμφωνίες ή προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί μεταξύ των μερών και τα πραγματικά περιστατικά κάτω από τα οποία πραγματοποιήθηκε η περιουσιακή μετακίνηση .

Η απόφαση 180/2026 του Αρείου Πάγου αναδεικνύει έτσι μια βασική αρχή: στις περιουσιακές διαφορές που γεννιούνται από μια ελεύθερη συμβίωση, καθοριστική σημασία δεν έχει απλώς το γεγονός ότι υπήρξε οικονομική μεταβίβαση περιουσίας, αλλά η νομική και πραγματική αιτία που τη δικαιολογούσε .

Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος

Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης

Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ

Email: [email protected]

natalianeratzakilawoffice.gr

Πηγή: patrisnews.com