Του Ανδρέα Παναγιωτόπουλου,
Ανεξάρτητου Βουλευτή Αχαΐας
Τρία πρόσφατα γεγονότα που συνέβησαν στην Πάτρα και σχετίζονται με τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία της πόλης και της χώρας πολύ φοβάμαι ότι μας γυρνούν πίσω στην ατμόσφαιρα της «καχεκτικής δημοκρατίας» και καταδεικνύουν ότι οι προσπάθειες αναθεώρησης και πολιτικής εργαλειοποίησης της ιστορίας, συνειδητά ή ασύνειδα, βρίσκουν πρόσφορο έδαφος σε μια εποχή που κυριαρχούν η ιστορική άγνοια και τα πολιτικά «εύπεπτα» αφηγήματα. Μια δυστυχώς «εύκολη» εκμετάλλευση της ιστορίας με απρόβλεπτες συνέπειες για την κοινωνική συνοχή.
Το πρώτο από τα τρία συμβάντα που έχουν απασχολήσει το δημόσιο διάλογο αφορά στους εορτασμούς της απελευθέρωσης της πόλης από τους Γερμανούς κατακτητές το 1944 και τους Οθωμανούς το 1828, που συνέβησαν και τα δύο μήνα Οκτώβριο. Χωρίς να υποτιμάμε καθόλου τη σημασία της οριστικής απελευθέρωσης της πόλης μας από τους Οθωμανούς, ίσως να αποδίδει ύψιστη τιμή στην Πάτρα οι εορτασμοί για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού να γίνονται Φεβρουάριο ή Μάρτιο, αφού ήταν από τις πρώτες πόλεις που σήκωσαν το λάβαρο της Επανάστασης εκείνους τους μήνες του 1821, δείχνοντας τον δρόμο για την ανεξαρτησία. Ήταν όμως και από τις πρώτες πόλεις που αποτίναξαν τον ναζιστικό ζυγό με την απελευθέρωση της από τον ΕΛΑΣ στις 4 Οκτωβρίου 1944 μέσα σε ένα κλίμα εθνικής συμφιλίωσης και συγκίνησης και το γεγονός αυτό δεν μπορεί να υποβαθμιστεί με εορταστικούς διαχωρισμούς λίγων μόνο ημερών, που θα υποβαθμίζουν τη θεμελιώδη και κυρίαρχη συνεισφορά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στο έπος της Εθνικής Αντίστασης και της απελευθέρωσης της Πάτρας και της πατρίδας μας.
Το δεύτερο συμβάν αφορά στο συνέδριο με τίτλο «Εμφύλιοι πόλεμοι, ιστορία, μνήμη και αναπαράσταση», που διοργανώθηκε από το τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών την Τρίτη
6 Οκτωβρίου 2026
. Επειδή το κυρίως επίδικο του συνεδρίου ήταν ο διάλογος για τον εμφύλιο πόλεμο του 1946-1949 θα περίμενε κανείς ότι θα ήταν προσκεκλημένοι ομιλητές διαφορετικών θεάσεων που έχουν εργαστεί πάνω στο αντικείμενο και το πεδίο και έχουν παραγάγει επιστημονικό και ιστοριογραφικό έργο. Εκτός όμως κάποιων σημαντικών ιστορικών της μεταπολεμικής περιόδου, κάποιων νέων διεπιστημονικών προσεγγίσεων και κάποιων εισηγητών εγνωσμένου κύρους και με νηφάλιες προσεγγίσεις, είδαμε στην τελευταία συνεδρία, που ουσιαστικά αποτέλεσε και το κλείσιμο του συνεδρίου, ανακοινώσεις ανθρώπων που κατέστησαν το όλο εγχείρημα εμφανέστατα ετεροβαρές υπέρ των νικητών του εμφυλίου, με αμφιλεγόμενες «επιστημονικές» ερμηνείες ψυχολογικοποίησης της συμπεριφοράς των Ελλήνων ως έθνους που διχάζεται από τα αρχαία χρόνια ή ότι οι Έλληνες ιδιοσυγκρασιακά αρέσκονται να θυμώνουν με τους Έλληνες, θέσεις που μάλλον υποβάθμισαν την επιστημονικότητα του συνεδρίου. Δεν μπήκε ο εμφύλιος ούτε στο διεθνές πλαίσιο, ούτε θίχτηκε εκτενώς το ζήτημα της «λευκής τρομοκρατίας» κ.ο.κ. Οι όποιες διαφορετικές εισηγήσεις-προσεγγίσεις που υπήρχαν χάθηκαν στη «σκοπιμότητα».
Τρίτο συμβάν η συνέντευξη στην εφημερίδα Πελοπόννησο της καθόλα σεβαστής και επιδραστικής συγγραφέα Αθηνάς Κακούρη, που εκτός των άλλων μας έχει χαρίσει τα «Πριμαρόλια», αυτό το εξαιρετικό (ιστορικό) μυθιστόρημα, που περιγράφει με αριστοτεχνικό τρόπο την ιστορία της πόλης μας και της περιοχής μας μέσα από το σταφιδικό ζήτημα. Ωστόσο, στη συνέντευξή της, η οποία συζητήθηκε και είχε αντίκτυπο, η έγκριτη συγγραφέας έρανε με επαίνους τον δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, χαρακτηρίζοντάς τον «μεγάλο πολιτικό» -προφανώς αυτή είναι η γνώμη της- και ότι δεν κατέλυσε το Σύνταγμα, αλλά απλώς ανέστειλε τη λειτουργία ορισμένων άρθρων του, που σύμφωνα όμως με την ιστορική αλήθεια στη χώρα εγκαθιδρύθηκε ένα από τα πιο στυγνά και αυταρχικά καθεστώτα στην ιστορία της από έναν δηλωμένο φανερά ή κεκαλυμμένα πολέμιο της μεσοπολεμικής και όχι μόνο δημοκρατίας.
Κλείνοντας, οι εορτασμοί, τα επιστημονικά συνέδρια και οι δημόσιες παρεμβάσεις για ιστορικά ζητήματα που άπτονται των εθνικών αγώνων και της δημοκρατικής πορείας του ελληνικού κράτους και των Ελλήνων οφείλουν να υπηρετούν σημαντικούς σκοπούς όπως: η διατήρηση της μνήμης, η εμπέδωση των ιστορικών διδαγμάτων για την αποφυγή ανάλογων λαθών στο μέλλον, η παραγωγή και διάχυση της ιστορικής γνώσης, καθώς και η συναίνεση μέσω του δημόσιου διαλόγου. Δεν μπορούν να αποτελούν μια μορφή ιστορικοποιημένου «ρεβανσισμού» που μπορεί ναι διχάσει εκ νέου την κοινωνία και να ρίξει «νερό στο μύλο» της ανόδου της ακροδεξιάς, ένα φάντασμα που όπως όλα δείχνουν απειλεί ξανά την πατρίδα μας, όπως και όλη την Ευρώπη και τον πλανήτη…
