Υπουργείο Παιδείας και Πανεπιστήμιο Πατρών δίνουν για πρώτη φορά επίσημες απαντήσεις γιατί έφυγαν τα πανεπιστημιακά τμήματα από την Ηλεία και τι χρειάζεται για να επιστρέψει ο νομός στον ακαδημαϊκό χάρτη

Μια απάντηση που ανοίγει έναν νέο κύκλο συζήτησης για πανεπιστημιακή παρουσία στην Ηλεία έδωσε το Υπουργείο Παιδείας στην ερώτηση της βουλευτή της Ελληνικής Λύσης, Μαρίας Αθανασίου που κατατέθηκε στη Βουλή με θέμα την άνιση κατανομή των Πανεπιστημιακών Τμημάτων στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος και στην Περιφέρεια Πελοποννήσου με περιθωριοποίηση του Νομού Ηλείας.

Η απάντηση, με ημερομηνία 25 Αυγούστου 2026 και υπογραφή του Υφυπουργού Παιδείας Νικολάου Παπαϊωάννου, παραπέμπει σε ένα σύνθετο θεσμικό και ακαδημαϊκό πλαίσιο, εξηγεί αναλυτικά γιατί το Πανεπιστήμιο Πατρών προχώρησε στις αλλαγές που είχαν ως αποτέλεσμα να χαθούν οι έδρες της Αμαλιάδας και του Πύργου και, ταυτόχρονα, αφήνει ένα παράθυρο για νέα ακαδημαϊκή παρουσία στην Ηλεία.

Το κρίσιμο, όμως, είναι ότι η Ηλεία καλείται πλέον να διεκδικήσει όχι απλώς την επιστροφή ενός Τμήματος, αλλά ένα νέο, ολοκληρωμένο και απολύτως τεκμηριωμένο πανεπιστημιακό σχέδιο.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση για τον νομό.

Το θεσμικό πλαίσιο που επικαλείται το Υπουργείο

Το Υπουργείο ξεκινά την απάντησή του από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Σύμφωνα με το άρθρο 21 του ν. 4957/2022, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5128/2024, η ίδρυση, συγχώνευση, κατάτμηση, μεταβολή γνωστικού αντικειμένου ή έδρας ακαδημαϊκής μονάδας επιπέδου Σχολής ή Τμήματος ΑΕΙ, καθώς και η κατάργηση ακαδημαϊκής μονάδας επιπέδου Σχολής, πραγματοποιείται με Προεδρικό Διάταγμα.

Το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα εκδίδεται ύστερα από πρόταση των Υπουργών Παιδείας, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, αλλά και μετά από γνώμη της Συγκλήτου του ΑΕΙ και της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης.

Το Υπουργείο υπενθυμίζει επίσης ότι προϋπόθεση για μια τέτοια μεταβολή είναι να υπάρχει «αιτιολογημένη ανάγκη».

Η ανάγκη αυτή μπορεί να αφορά την ανάπτυξη της ανώτατης εκπαίδευσης, την επιστήμη και την έρευνα, την κοινωνία και την οικονομία, αλλά και τις αναπτυξιακές προτεραιότητες και την Εθνική Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης.

Στα κριτήρια περιλαμβάνονται ακόμη η καλλιέργεια νέων επιστημονικών και τεχνολογικών πεδίων, η σύνδεση της ανώτατης εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη «συγκεκριμένων περιφερειών», καθώς και ο αριθμός των φοιτητών, η στελέχωση και η ζήτηση των προγραμμάτων σπουδών. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ηλεία.

Γιατί η ίδια η νομοθεσία που επικαλείται το Υπουργείο αναγνωρίζει ότι η ανώτατη εκπαίδευση μπορεί και πρέπει να συνδέεται με τις ανάγκες συγκεκριμένων περιφερειών.

Η περίπτωση της Αμαλιάδας

Η απάντηση του Υπουργείου παραπέμπει στις μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

Με τον ν. 4610/2019 ιδρύθηκαν, μεταξύ άλλων, η Σχολή Γεωπονικών Επιστημών και η Σχολή Επιστημών Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού.

Στη Σχολή Γεωπονικών Επιστημών εντάχθηκε το Τμήμα Γεωπονίας με έδρα την Αμαλιάδα.

Ωστόσο, το Π.Δ. 52/2022 έφερε την ανατροπή.

Τα Τμήματα Γεωπονίας Αμαλιάδας, Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής Μεσολογγίου και Επιστήμης Βιοσυστημάτων και Γεωργικής Μηχανικής Μεσολογγίου συγχωνεύθηκαν σε ένα Τμήμα Γεωπονίας με έδρα το Μεσολόγγι.

Η επίσημη αιτιολόγηση που παρατίθεται στην απάντηση αφορά κυρίως τη γεωγραφική διασπορά και την ακαδημαϊκή βιωσιμότητα.

Το Πανεπιστήμιο Πατρών αναφέρει χαρακτηριστικά ότι, μετά τον ν. 4610/2019, από τα πέντε λειτουργούντα Τμήματα της Γεωπονικής Σχολής τα τέσσερα βρίσκονταν στην Αιτωλοακαρνανία, στο Μεσολόγγι και το Αγρίνιο, ενώ μόνο το Τμήμα Γεωπονίας είχε έδρα στην Αμαλιάδα.

Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο, η απόσταση δυσχέραινε τις κοινές διδακτικές και ερευνητικές δράσεις, την κοινή αξιοποίηση εργαστηρίων και εξοπλισμού και τη συνδρομή μελών ΔΕΠ.

Τα 8 μέλη ΔΕΠ και το επιχείρημα της βιωσιμότητας

Το σημαντικότερο επιχείρημα που χρησιμοποιείται για την Αμαλιάδα είναι η στελέχωση.

Το Πανεπιστήμιο αναφέρει ότι για ένα πενταετές Τμήμα γεωπονικής κατεύθυνσης, με εκτεταμένο εργαστηριακό και εκπαιδευτικό φόρτο, η Επιτροπή έθετε ως στόχο περίπου 15 μέλη ΔΕΠ, μαζί με την αναγκαία εργαστηριακή υποστήριξη.

Το Τμήμα Γεωπονίας Αμαλιάδας διέθετε μόλις 8 μέλη ΔΕΠ.

Στο Στρατηγικό Σχέδιο, μάλιστα, υπήρχε η εκτίμηση ότι «το Τμήμα Γεωπονίας στην Αμαλιάδα δεν είναι βιώσιμο με 8 μέλη ΔΕΠ και πενταετές πρόγραμμα σπουδών».

Το Πανεπιστήμιο υποστηρίζει ότι η γεωγραφική εγγύτητα με τα υπόλοιπα Τμήματα θα επέτρεπε μεγαλύτερες συνέργειες και καλύτερη αξιοποίηση του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.

Από ηλειακής πλευράς, όμως, το συγκεκριμένο επιχείρημα γεννά και ένα εύλογο ερώτημα:

Γιατί η απάντηση στο πρόβλημα της ανεπαρκούς στελέχωσης ήταν η απομάκρυνση του Τμήματος από την Ηλεία και όχι η στελέχωσή του;Η απάντηση του Πανεπιστημίου εξηγεί την επιλογή της συγχώνευσης. Δεν απαντά, ωστόσο, στο ερώτημα εάν θα μπορούσε να είχε υπάρξει μια διαφορετική πολιτική επιλογή, με ενίσχυση της Αμαλιάδας με το απαιτούμενο διδακτικό και εργαστηριακό προσωπικό.

Οι αριθμοί των εισαχθέντων στην Αμαλιάδα

Η απάντηση παραθέτει και συγκεκριμένα στοιχεία για τη φοιτητική συμμετοχή.

Για το ακαδημαϊκό έτος 2019-2020, από 223 επιτυχόντες, μετά τις διαγραφές και τις μεταβολές καταγράφονταν 168 νεοεισαχθέντες.

Από αυτούς, μόλις 77, δηλαδή περίπου 45,8%, είχαν συμμετάσχει σε τουλάχιστον μία εξέταση.

Το ακαδημαϊκό έτος 2020-2021, από 232 εισαχθέντες, μόλις 20, ποσοστό 8,6%, είχαν βαθμολογία εισαγωγής πάνω από 10.000 μόρια, ενώ 210, ποσοστό 90,5%, είχαν βαθμολογία μεταξύ 5.000 και 10.000 μορίων.

Το Πανεπιστήμιο επισημαίνει, ωστόσο, ότι τα στοιχεία αυτά «δεν αποτέλεσαν αυτοτελές ή αποκλειστικό κριτήριο».

Συνεκτιμήθηκαν, όπως αναφέρει, με την ανεπαρκή στελέχωση, τη γεωγραφική απομόνωση και την ανάγκη δημιουργίας ισχυρότερων και ακαδημαϊκά βιώσιμων μονάδων.

Οι υποδομές της Αμαλιάδας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο δεν αποδίδει την κατάργηση της ακαδημαϊκής παρουσίας στην Αμαλιάδα στην έλλειψη κτηρίων.

Στην απάντηση αναφέρεται ρητά ότι «η αναδιοργάνωση δεν στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι στην Αμαλιάδα δεν υπήρχε διαθέσιμο κτηριακό απόθεμα».

Η Επιτροπή κατέγραψε τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις, αλλά ταυτόχρονα επισήμανε την αδρανοποίηση μέρους των διαθέσιμων χώρων, τις ανάγκες συντήρησης και αναβάθμισης και το κόστος υποστήριξης πολλών μικρών και απομακρυσμένων ακαδημαϊκών μονάδων.

Η συγχώνευση, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο, είχε ως στόχο τη δημιουργία μιας ισχυρότερης μονάδας στο Μεσολόγγι, με συγκέντρωση του ανθρώπινου δυναμικού, κοινή αξιοποίηση εργαστηρίων και υποδομών και δημιουργία της απαιτούμενης κρίσιμης ακαδημαϊκής μάζας.

Παράλληλα, το Μεσολόγγι διέθετε οργανωμένο πανεπιστημιακό συγκρότημα με σημαντικές εκπαιδευτικές και εργαστηριακές εγκαταστάσεις, αλλά και υποδομές φοιτητικής μέριμνας.

Ο Πύργος και η Μουσειολογία

Ανάλογη ήταν η εξέλιξη στον Πύργο. Το Τμήμα Μουσειολογίας είχε ιδρυθεί με τον ν. 4610/2019.

Όμως, κατά τον χρόνο εκπόνησης του Στρατηγικού Σχεδίου, διέθετε μόλις δύο μέλη ΔΕΠ, εκ των οποίων το ένα επρόκειτο να συνταξιοδοτηθεί.

Για τα Τμήματα της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών είχε τεθεί ως στόχος η ύπαρξη τουλάχιστον 10 έως 12 μόνιμων μελών ΔΕΠ, μαζί με τα αντίστοιχα εργαστήρια και το απαραίτητο εργαστηριακό προσωπικό.

Το Πανεπιστήμιο υποστηρίζει ότι με δύο μέλη ΔΕΠ και προοπτική άμεσης μείωσής τους σε ένα, η Μουσειολογία απείχε ουσιωδώς από την απαιτούμενη κρίσιμη ακαδημαϊκή μάζα.

Και εδώ, όμως, το ερώτημα για την Ηλεία παραμένει: Γιατί ένας νομός που ήδη είχε αποκτήσει μια νέα πανεπιστημιακή δομή δεν ενισχύθηκε ώστε αυτή να καταστεί βιώσιμη, αλλά τελικά έχασε και αυτή την ακαδημαϊκή παρουσία;

Η γεωγραφική διασπορά ως δεύτερο βασικό επιχείρημα

Το Πανεπιστήμιο Πατρών αναφέρει ότι η Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ήταν η μοναδική Σχολή του Πανεπιστημίου με Τμήματα και στις τρεις Περιφερειακές Ενότητες της Δυτικής Ελλάδας.

Τα περισσότερα Τμήματα βρίσκονταν στην Πάτρα, το Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας στο Αγρίνιο και η Μουσειολογία στον Πύργο.

Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο, η γεωγραφική διασπορά δυσχέραινε τη συνεργασία μεταξύ συναφών γνωστικών αντικειμένων και την αξιοποίηση του διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού.

Το Τμήμα Μουσειολογίας είχε επίσης πρόβλημα ενεργού φοίτησης.

Μόλις το 57% των νεοεισερχόμενων φοιτητών ήταν ενεργοί πρωτοετείς στις εξετάσεις.

Το 2020-2021, από 266 εισαχθέντες, μόλις 24, ποσοστό 9%, είχαν βαθμολογία πάνω από 10.000 μόρια, ενώ 242, ποσοστό 91%, βρίσκονταν μεταξύ 5.000 και 10.000 μορίων.

Και εδώ τ ο Πανεπιστήμιο υπογραμμίζει ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν αποτέλεσαν αυτοτελές κριτήριο, α λλά συνεκτιμήθηκαν με την ανεπαρκή στελέχωση, τη γεωγραφική απομόνωση και τη δυνατότητα αυτοδύναμης λειτουργίας.

Η Μουσειολογία απορροφήθηκε από το Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας και η έδρα του τελευταίου μεταφέρθηκε στην Πάτρα.

Το Πανεπιστήμιο υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο επιδιώχθηκαν η συγκέντρωση της ακαδημαϊκής δραστηριότητας, η αξιοποίηση μελών ΔΕΠ με συναφή γνωστικά αντικείμενα και η ανάπτυξη ουσιαστικών διδακτικών και ερευνητικών συνεργειών.

Για τους φοιτητές που ήδη φοιτούσαν, διασφαλίστηκε, σύμφωνα με την απάντηση, η ακαδημαϊκή συνέχεια και η ολοκλήρωση των σπουδών τους με βάση τις μεταβατικές ρυθμίσεις.

Δεν ήταν θέμα κτιρίων

Στο συμπέρασμα της τεκμηρίωσης του Πανεπιστημίου υπάρχει μια φράση που αξίζει να κρατήσει κανείς.

Το Πανεπιστήμιο αναφέρει ότι «δεν προκύπτει ότι οι μεταβολές των ακαδημαϊκών δομών στην Ηλεία αποφασίστηκαν αποκλειστικά ή κυρίως λόγω έλλειψης κτηριακών εγκαταστάσεων».

Οι αποφάσεις, σύμφωνα με την απάντηση, στηρίχθηκαν σε συνδυαστική αξιολόγηση της στελέχωσης, της δυνατότητας αυτοδύναμης λειτουργίας των προγραμμάτων, της γεωγραφικής διασποράς, της απόστασης από τα άλλα Τμήματα, των συνεργειών, της ενεργού φοιτητικής συμμετοχής, της φοιτητικής μέριμνας, της αξιοποίησης των υποδομών και της ανάγκης δημιουργίας ισχυρότερων και μακροπρόθεσμα βιώσιμων μονάδων.

Αυτό, όμως, δημιουργεί και μια σημαντική βάση για τη νέα διεκδίκηση της Ηλείας.

Αφού το πρόβλημα δεν ήταν πρωτίστως οι εγκαταστάσεις, τότε η συζήτηση για το μέλλον μπορεί να επικεντρωθεί στο τι ακαδημαϊκό μοντέλο μπορεί να στηριχθεί σήμερα στην Ηλεία, με επαρκή στελέχωση, σαφή ταυτότητα και πραγματική σύνδεση με την τοπική οικονομία.

«Δεν είναι απλή γεωγραφική ανακατανομή»

Το Πανεπιστήμιο Πατρών υπογραμμίζει ότι η ίδρυση νέων Τμημάτων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή γεωγραφική κατανομή.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «η ίδρυση νέων Πανεπιστημιακών Τμημάτων δεν πρέπει, συνεπώς, να αντιμετωπίζεται ως απλή γεωγραφική ανακατανομή ακαδημαϊκών δομών».

Αντίθετα, πρόκειται για μακροχρόνια θεσμική και ακαδημαϊκή δέσμευση που πρέπει να προσφέρει στους φοιτητές υψηλού επιπέδου σπουδές, επαρκές ακαδημαϊκό περιβάλλον, σταθερή στελέχωση και αναγνωρίσιμες επιστημονικές και επαγγελματικές προοπτικές.

Και αυτή ακριβώς η θέση μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια σοβαρή ηλειακή διεκδίκηση.

Γιατί η Ηλεία δεν χρειάζεται ένα Τμήμα μόνο και μόνο για να υπάρχει μια πανεπιστημιακή πινακίδα.

Χρειάζεται ένα πραγματικά ισχυρό Τμήμα, με προσωπικό, υποδομές, φοιτητές, ερευνητική δραστηριότητα και σύνδεση με την παραγωγική και κοινωνική πραγματικότητα του νομού.

Το «παράθυρο» που ανοίγει το Πανεπιστήμιο Πατρών

Το σημαντικότερο ίσως σημείο ολόκληρης της απάντησης βρίσκεται στο τέλος.

Σε σχέση με την επανεξέταση προηγούμενων αποφάσεων και τη δημιουργία νέων Πανεπιστημιακών Τμημάτων στην Ηλεία, το Πανεπιστήμιο Πατρών δηλώνει ότι: «παραμένει θετικό σε κάθε σοβαρή και τεκμηριωμένη προοπτική ενίσχυσης της ακαδημαϊκής παρουσίας στην Ηλεία».

Δεν μένει, όμως, εκεί.

Θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις: η πρόταση πρέπει να στηρίζεται σε «ένα ολοκληρωμένο, επιστημονικά τεκμηριωμένο και μακροπρόθεσμα βιώσιμο σχέδιο», με σαφή ακαδημαϊκή ταυτότητα και εξασφαλισμένους τους αναγκαίους ανθρώπινους, υλικούς και οικονομικούς πόρους.

Επομένως, θεωρητικά τουλάχιστον, η πόρτα δεν είναι κλειστή.Αλλά δεν είναι και μια εύκολη πόρτα.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας

Η απάντηση της 25ης Αυγούστου 2026 κλείνει ουσιαστικά τον κύκλο των εξηγήσεων για το πώς χάθηκαν τα Τμήματα από την Ηλεία . Ανοίγει, όμως, έναν νέο κύκλο. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο γιατί έφυγαν.

Το ερώτημα είναι: Τι θα γίνει από εδώ και πέρα για να αποκτήσει ξανά η Ηλεία ισχυρή, σύγχρονη και βιώσιμη πανεπιστημιακή παρουσία;

Η ίδια η απάντηση του Πανεπιστημίου Πατρών αφήνει την πόρτα ανοιχτή αν και δεν αναφέρει ποιος είναι ο υπεύθυνος και αν θα συνεργαστεί με το Υπουργείο Παιδείας και με ποιο τρόπο.

Το βασικό είναι πως απαιτείται σχέδιο, συγκεκριμένη πρόταση, τεκμηρίωση, εξασφαλισμένους πόρους και σαφή στόχο.

Γιατί ένας νομός που βρίσκεται εκτός του πανεπιστημιακού χάρτη δεν μπορεί να μιλά για ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη.

Και η Ηλεία δεν μπορεί να παραμένει ο φτωχός συγγενής της ανώτατης εκπαίδευσης στη Δυτική Ελλάδα, ούτε στη χώρα.

Πηγή: patrisnews.com